Türkiye'de araştırmaya katılan kuruluşların önemli bir bölümü sivil toplum sektörünün genel durumunu sağlıksız olarak değerlendirirken, olumlu değerlendirmelerin küresel ortalamanın oldukça gerisinde kaldığı görülmektedir. Bu fark, tek başına kuruluşların mevcut kapasitelerine ilişkin bir değerlendirme olarak değil; sivil toplumun faaliyet gösterdiği ekonomik ve toplumsal koşullar, kaynaklara erişim olanakları, kuruluşların birbirleriyle ve farklı paydaşlarla kurdukları ilişkiler ve çalışmalarını sürdürebilme kapasiteleriyle birlikte ele alınmalıdır.

STKların karşılaştıkları en önemli güçlükler arasında finansal sürdürülebilirlik, fon kaynakları için artan rekabet ve yükselen maliyetler ilk sıralarda yer almakta olup, kuruluşların çok büyük bir bölümü yeni bir bağış veya fon alamamaları durumunda mevcut kaynaklarıyla en fazla 1 sene daha faaliyetlerini sürdürebileceğini belirtmiştir. Özellikle bir yıldan uzun süre faaliyetlerini sürdürebilecek kuruluşların oranının küresel ortalamanın belirgin biçimde altında olması, Türkiye'de sivil toplum kuruluşlarının mali dayanıklılıklarına dair önemli bir sorun olduğunu göstermektedir. Mali dayanıklılığın bir göstergesi olan gelir çeşitliliği konusunda da Türkiye'deki STK'ların ortalamaları küresel ortalamaların gerisindedir ve özellikle kamu, özel sektör, miras bağışları, yüksek tutarlı bağış yapan bireyler veya ailelerden (Filantroplar) alınan bağış ve destekler küreseldeki ortalamaların neredeyse yarısı kadardır.

Kuruluşlara fon verenlerin finansal desteğin ötesinde kendilerini nasıl güçlendirebileceği sorulduğunda Türkiye'deki STK'ların fon veren kuruluşlardan, koçluk ve gelişim destekleri sağlamak, araştırma ve öğrenme alanları sağlamak ve stratejik kapasite güçlendirme ve kurumsal gelişim destekleri sağlamak gibi beklentilerinin küresel ortalamalara kıyasla daha fazla olduğu görülmektedir. Farklı STK'lar ve ilgili diğer kuruluşlarla ağ kurma ve karşılıklı öğrenme fırsatlarını kolaylaştırmak ise hem küreselde hem Türkiye'de en çok dile getirilen ek beklenti olmuştur. Bu sonuçlar, sivil toplum kuruluşlarının fon verenlerden yalnızca daha fazla kaynak değil, kaynakların yanı sıra kurumsal gelişimlerini ve diğer aktörlerle ilişkilerini destekleyecek daha bütüncül bir yaklaşım beklediklerini göstermektedir. Bu açıdan bulgular, hibe desteğinin kapasite güçlendirme, akran öğrenmesi, ağ kurma, stratejik destek ve kuruluşların kendi ihtiyaçlarına göre şekillenen esnek destek mekanizmalarıyla birlikte ele alınmasının önemini ortaya koymaktadır.

Türkiye'deki STK'ların aldıkları fonların çoğunun yurtdışı kaynaklı olduğu, gelir çeşitliliğinde de fon veren kurumların daha ağırlıklı olduğu görülmektedir. Kuruluşların daha güçlü ilişkiler kurmak istedikleri gruplar arasında da özellikle diğer fon verenler ve hibe veren kuruluşlar öne çıkmaktadır.Bununla birlikte sivil toplumun uzun vadeli dayanıklılığı açısından yalnızca kurumsal fon kaynaklarıyla değil, bireysel bağışçılar, özel sektör, kamu kurumları, yerel aktörler ve toplumun farklı kesimleriyle kurduğu ilişkilerin çeşitlenmesi de önem taşımaktadır. Sivil toplumun toplumsal tabanını ve destekçi ağlarını genişletebilmesi, finansal sürdürülebilirliğin yanı sıra kuruluşların meşruiyeti ve yarattıkları değişimin sürdürülebilirliği açısından da önemlidir.

Fon veren kurumlar, STK'ların mevcut kaynakları ve ilişkilerini geliştirmek istedikleri gruplar arasında ilk sırada yer almakla birlikte, özellikle etkinin ölçülmesi, ortaya konulması ve anlatılması konusunda STK'ların ve fon veren kurumların beklentilerinin örtüşmediğini de söylemek gerekir. Fon verenlerle kuruluşlar arasındaki ilişkiye dair bulgular, STK'ların fon verenlerin başvuru ve raporlama süreçlerini kolaylaştırmasına ihtiyaç duyduklarını ortaya koymaktadır. Türkiye'de kuruluşların önemli bir bölümü fon verenlerin, ölçülmesi her zaman mümkün olmayan etkileri niceliksel olarak göstermelerini beklediğini ve etkiyi görmek konusunda aceleci olduklarını düşünmektedir, buna karşılık fon verenlerin etki ölçümü konusunda faydalı destek sağladığını düşünen kuruluşların oranı da küresel ortalamaların üstündedir. Bu veriler, fon veren–sivil toplum ilişkilerinin yalnızca bir raporlama yükümlülüğü ilişkisi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini göstermektedir. Fon verenlerin rolü, kuruluşlardan daha fazla veri ve raporlama talep etmekten ziyade, kuruluşların kendi amaçlarıyla uyumlu öğrenme ve etki değerlendirme sistemleri geliştirmelerini desteklemek üzerinden yeniden düşünülebilir. Böyle bir yaklaşım, hesap verebilirliği korurken izleme ve değerlendirmenin kuruluşlar açısından yalnızca fon verene karşı yerine getirilen bir yükümlülük değil, kendi çalışmalarını geliştirmek için kullandıkları bir öğrenme aracına dönüşmasını sağlayabilir. Nitekim, zaman ve insan kaynağı ile veri toplama kapasitesi gibi değişkenlerle de ilişkili olarak etkiyi ölçmek ve anlatmak, kuruluşların en çok ihtiyaç duydukları gelişim alanlarından biridir.

Bu bu bulgular çerçevesinde Türkiye'de fon verenlerle sivil toplum kuruluşları arasında daha uzun vadeli, güvene dayalı ve kuruluşların kendi önceliklerini merkeze alan ilişkilerin geliştirilmesine ihtiyaç olduğu söylenebilir. Daha esnek ve uzun vadeli finansman modellerinin yaygınlaşması; kurumsal kapasite ve finansal dayanıklılığın desteklenmesi; izleme ve değerlendirmenin hesap verme kadar öğrenmeye de hizmet edecek şekilde tasarlanması; kuruluşların birbirleriyle düzenli olarak bir araya gelebilecekleri akran öğrenmesi ve işbirliği alanlarının yaratılması bu ilişkinin önemli bileşenleri olabilir. Aynı zamanda sivil toplum kuruluşlarının farklı fon verenler ve bağışçılarla buluşabilecekleri alanların çoğaltılması, yerel kaynakların harekete geçirilmesi ve kuruluşların etkilerini farklı paydaşlara daha görünür biçimde anlatabilmelerinin desteklenmesi önem taşımaktadır. Böyle bir yaklaşım yalnızca tek tek kuruluşların kapasitesini güçlendirmekle kalmayacak, Türkiye'de daha dayanıklı, bağlantılı ve etkili bir sivil toplum ekosisteminin gelişmesine de katkı sağlayacaktır.